آمار

تعداد نشریات31
تعداد شماره‌ها484
تعداد مقالات4,286
تعداد مشاهده مقاله7,298,689
تعداد دریافت فایل اصل مقاله4,896,197
محمدی, شهرام, عیوض زاده, حسن, ذولقدر, مالک. (1405). عدالت و نابرابری فضایی در الگوی مدیریت اقتصاد سیاسی باز توزیع در دهه اول انقلاب اسلامی. سامانه مدیریت نشریات علمی, 3(1), 17-37. doi: 10.22098/gsd.2026.19560.1120
شهرام محمدی; حسن عیوض زاده; مالک ذولقدر. "عدالت و نابرابری فضایی در الگوی مدیریت اقتصاد سیاسی باز توزیع در دهه اول انقلاب اسلامی". سامانه مدیریت نشریات علمی, 3, 1, 1405, 17-37. doi: 10.22098/gsd.2026.19560.1120
محمدی, شهرام, عیوض زاده, حسن, ذولقدر, مالک. (1405). 'عدالت و نابرابری فضایی در الگوی مدیریت اقتصاد سیاسی باز توزیع در دهه اول انقلاب اسلامی', سامانه مدیریت نشریات علمی, 3(1), pp. 17-37. doi: 10.22098/gsd.2026.19560.1120
محمدی, شهرام, عیوض زاده, حسن, ذولقدر, مالک. عدالت و نابرابری فضایی در الگوی مدیریت اقتصاد سیاسی باز توزیع در دهه اول انقلاب اسلامی. سامانه مدیریت نشریات علمی, 1405; 3(1): 17-37. doi: 10.22098/gsd.2026.19560.1120

عدالت و نابرابری فضایی در الگوی مدیریت اقتصاد سیاسی باز توزیع در دهه اول انقلاب اسلامی

جغرافیا و توسعه فضایی
دوره 3، شماره 1، خرداد 1405، صفحه 17-37    اصل مقاله (617.55 K)
نوع مقاله: علمی - پژوهشی
شناسه دیجیتال (DOI): 10.22098/gsd.2026.19560.1120
نویسندگان
شهرام محمدی؛ حسن عیوض زاده* ؛ مالک ذولقدر
گروه علوم سیاسی، واحد زنجان، دانشگاه آزاد اسلامی، زنجان، ایران
چکیده
پژوهش حاضر به بررسی عدالت و نابرابری فضایی در چارچوب الگوی مدیریت اقتصاد سیاسی باز توزیع در دهه نخست انقلاب اسلامی می‌پردازد. رویکرد حاکم بر پژوهش کیفی و با روش تحلیل محتوای هدایت‌شده در چارچوب اقتصاد سیاسی- فضایی انجام‌شده است. جامعه موردمطالعه شامل قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، قانون بودجه، اساس‌نامه جهاد سازندگی و اساس‌نامه بنیاد مسکن انقلاب اسلامی است که به صورت هدفمند انتخاب شدند. داده‌ها از طریق استخراج واحدهای معنایی و کدگذاری مفاهیمی مانند عدالت، باز توزیع منابع، زمین، مسکن و ... در قالب مقوله‌های کلان دسته‌بندی شدند. با تحلیل تطبیقی و بین متنی اسناد، الگوی حکمرانی باز توزیعی فضا محور به عنوان چارچوب تبیین‌کننده یافته‌ها استخراج شد. یافته‌های نشان می‌دهد، دولت از طریق ترکیب سازوکارهای حقوقی، مالی و نهادی، الگوی منسجمی از باز توزیع منابع و مداخله در سازمان فضایی کشور را دنبال کرد. قانون اساسی، نظام بودجه‌ای و نهادهایی مانند جهاد سازندگی و بنیاد مسکن، بستر اجرای این سیاست‌ها را فراهم ساخته و توسعه را در قالب گسترش دسترسی مناطق و گروه‌های محروم به زمین، مسکن، زیرساخت و خدمات عمومی محقق کرده‌اند. نتایج نشان داد سیاست‌های باز توزیعی دهه نخست بر مبانی نهادی، سیاسی و اقتصادی دولت‌محور استوار بوده و با اتکا به قانون اساسی، بودجه متمرکز و نهادهای انقلابی شکل‌گرفته‌اند و از طریق سازوکارهایی مانند واگذاری زمین، توسعه مسکن، گسترش زیرساخت‌ها و تخصیص هدفمند اعتبارات به‌طور مستقیم بر توزیع فضایی منابع و فرصت‌های توسعه اثر گذاشته‌اند. در مجموع، الگوی حاکم را می‌توان حکمرانی باز توزیعی فضا محور دانست که در آن دولت نقش هم‌زمان تنظیم‌گر اقتصاد و تولیدکننده فضا را ایفا کرده است.
کلیدواژه‌ها
عدالت فضایی؛ نابرابری فضایی؛ اقتصاد سیاسی؛ سیاست‌های باز توزیعی؛ دهه نخست انقلاب اسلامی
مراجع
  1. ایمانی، بهرام؛ فرشی، رقیه و هاشمی معصوم آباد، رضا. (1396). بررسی و تحلیل نابرابری‌های ناحیه‌ای در شهرستان‌های استان اردبیل طی دوره‌های 1385-1390. فصلنامه تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، 17(46)، 117-93.
  2. بنیاد مسکن انقلاب اسلامی. (1366). اساس‌نامه بنیاد مسکن انقلاب اسلامی. تهران: بنیاد مسکن انقلاب اسلامی.
  3. بهشتی، محمدباقر؛ محمدزاده، پرویز و قاسملو، خلیل. (1397). تغییرات ساختاری و نابرابری درآمدی در استان‌های کشور ایران. فصلنامه برنامه‌ریزی منطقه‌ای، 8 (30)، 14-1.
  4. پریزادی، طاهر و میرزازاده، حجت. (1397). توسعه منطقه‌ای در ایران با رویکرد عدالت توزیعی. فصلنامه تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، 18 (50)، 198-179.
  5. تقوایی، مسعود و محمدرضا، کنعانی. (1393). بررسی وضعیت تعادل فضایی نظام شهری ایران در سطوح ملی- منطقه‌ای طی 60 سال اخیر. فصلنامه برنامه‌ریزی فضایی (جغرافیا)، 4 (1)، 200-169.
  6. توکلی‌نیا، جمیله و شالی، محمد. (1391). نابرابری‌های منطقه‌ای در ایران. فصلنامه آمایش محیط، 18، 15-1.
  7. جعفری، فیروز؛ حاتمی، افشار و کرمی، سونیا. (1399). تحلیل فضایی توسعه منطقه‌ای استان‌های کشور بر مبنای شاخص‌های اقتصادی. فصلنامه جغرافیا و برنامه‌ریزی، 24(74)، 72-61.
  8. جمهوری اسلامی ایران. (1360). قانون بودجه سال 1360 کل کشور. تهران: مجلس شورای اسلامی.
  9. جمهوری اسلامی ایران. (1368). قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران (با اصلاحات و بازنگری سال 1368). تهران: مجلس شورای اسلامی.
  10. جهاد سازندگی. (1358). اساس‌نامه جهاد سازندگی. تهران: جهاد سازندگی.
  11. دژپسند، فرهاد و رئوفی، محمد. (1387). اقتصاد ایران در دوران جنگ تحمیلی. تهران: انتشارات مرکز آستان دفاع مقدس.
  12. رستمعلی زاده، ولی اله و نوبخت، رضا. (1401). سنجش ابعاد نابرابری فضایی در شهرستان‌های ایران با نگاهی با الزامان سیاسی. فصلنامه توسعه محلی (روستا- شهری)، 14 (2)، 509-489. https://doi.org/10.22059/jrd.2022.348849.668758
  13. زیاری، کرامت اله و محمدی، علیرضا. (1394). تحلیلی از ویژگی‌های مدیریت توسعه منطقه‌ای در ایران طی دوره‌های قبل و بعد از انقلاب اسلامی. فصلنامه مجلس و راهبرد، 22 (84)، 98-73.
  14. شهبازی، کیومرث و رضایی، ابراهیم. (1394). بررسی همگرایی اقتصادی کشورهای عضو سازمان همکاری اقتصادی: رهیافت اقتصادسنجی فضایی تابلویی. فصلنامه پژوهشنامه بازرگانی، 19(74)، 196-155.
  15. فلاح حقیقی، نگین؛ رمضان‌پور، قاسم؛ عبداله‌زاده، غلامحسین و شریفی، زینب. (1402). تحلیل فضایی سطوح توسعه‌یافتگی استان‌های ایران. فصلنامه پژوهش‌های جغرافیای انسانی، 55 (4)، 15-1.
  16. گودرزی، سعید؛ ربیعی، علی؛ زاهدی مازندرانی، محمدجواد و نقدی، اسداله. (1395). بررسی تأثیر نابرابری‌های منطقه‌ای بر امنیت عینی استان‌های کشور. فصلنامه مطالعات امنیت اجتماعی، 7 (45)، 31-7.
  17. مؤمنی، فرشاد. (1395). اقتصاد سیاسی توسعه در ایران امروز. تهران: انتشارات نقش و نگار.
  18. نظم‌فر، حسین؛ عشقی چهاربرج، علی و علوی، سعیده. (1398). پایش توزیع فضایی فقر در استان‌های کشور. فصلنامه مجلس و راهبرد، 26 (100)، 175-149.
  19. نظم‌فر، حسین؛ علی بخشی، آمنه و باختر، سهیلا. (1394). تحلیل فضایی توسعه منطقه‌ای استان کرمانشاه با استفاده از مدل‌های تصمیم‌گیری چند معیاره. فصلنامه تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، 15 (36)، 252-229.
  20. ولیقلی‌زاده، علی. (1395). تحلیل فضایی تأثیرات تمرکزگرایی در شکل‌گیری نابرابری‌های فضایی- سرزمینی در ایران. فصلنامه پژوهش‌های جغرافیای سیاسی، 1 (4)، 168-139.
  21. Beblawi, H. (1987). The rentier state in the Arab world. Arab Studies Quarterly, 9(4), 383–398. https://www.jstor.org/stable/41857943
  22. Beheshti, M. B., Mohammadzadeh, P., & Ghasemlou, K. (2018). Structural changes and income inequality in the provinces of Iran. Quarterly Journal of Regional Planning, 8(30), 1-14. [in persian].
  23. Construction Jihad. (1979). Statutes of Construction Jihad. Construction Jihad. [in persian].
  24. Dejpasand, F., & Roufi, M. (2008). Iran's economy during the imposed war. Astan-e Defa-e Moghaddas Publishing Center. [in persian].
  25. Dlabac, O., Schenkel, W., & Kübler, D. (2019). Spatializing just city planning: An evaluation of citywide planning policies in relation to ghettoization and gentrification. European Planning Studies, 27(12), 2393–2412. https://doi.org/10.1080/09654313.2019.1677197
  26. Fainstein, S. S. (2010). The just city. Cornell University Press.
  27. Fallah Haghighi, N., Ramezanpour, Q., Abdollahzadeh, G., & Sharifi, Z. (2023). Spatial analysis of development levels in Iranian provinces. Quarterly Journal of Human Geography Research, 55(4), 1-15. [in persian].
  28. Ghaderi Hajat, M., & Hafeznia, M. (2019). Foundations and consequences of spatial injustice in Iran. Saudi Journal of Humanities and Social Sciences, 4(8), 570-584. https://doi.org/10.21276/sjhss.2019.4.8.3
  29. Goudarzi, S., Rabiei, A., Zahedi Mazandarani, M. J., & Naghdi, A. (2016). The impact of regional inequalities on objective security of Iranian provinces. Quarterly Journal of Social Security Studies, 7(45), 7-31. [in persian].
  30. Hall, P. A. (1996). Political science and the three new institutionalisms. Political Studies, 44(5), 936–957. https://doi.org/10.1111/j.1467-9248.1996.tb00343.x
  31. Harvey, D. (1973). Social justice and the city. Edward Arnold.
  32. Housing Foundation of the Islamic Revolution. (1987). Statutes of the Housing Foundation of the Islamic Revolution. Housing Foundation of the Islamic Revolution. [in persian].
  33. Imani, B., Farshi, R., & Hashemi Masoumabad, R. (2017). Analysis of regional inequalities in the counties of Ardabil Province during the periods 2006-2011.  Journal of Applied Geographical Research, 17(46), 93-117. [in persian].
  34. Islamic Republic of Iran. (1981). National budget law for the year 1981. Islamic Consultative Assembly. [in persian].
  35. Islamic Republic of Iran. (1989). Constitution of the Islamic Republic of Iran (with amendments and revision of 1989). Islamic Consultative Assembly. [in persian].
  36. Jafari, F., Hatami, A., & Karami, S. (2020). Spatial analysis of regional development of Iranian provinces based on economic indicators. Quarterly Journal of Geography and Planning, 24(74), 61-72. [in persian].
  37. Mahdavy, H. (1970). The patterns and problems of economic development in rentier states: The case of Iran. In M. A. Cook (Ed.), Studies in the economic history of the Middle East (pp. 428–467). Oxford University Press.
  38. Martin, D. G. (2013). Regional urbanization, spatial justice and place. Urban Geography, 34(8), 1059–1077. https://doi.org/10.1080/02723638.2013.778674
  39. Momeni, F. (2016). Political economy of development in contemporary Iran. Naghsh va Negar Publications. [in persian].
  40. Nazmfar, H., Alibakhshi, A., & Bakhtar, S. (2015). Spatial analysis of regional development in Kermanshah Province using multi-criteria decision-making models. Quarterly Journal of Applied Geographical Research, 15(36), 229-252. [in persian].
  41. Nazmfar, H., Eshghi Chaharborj, A., & Alavi, S. (2019). Monitoring the spatial distribution of poverty in Iranian provinces. Quarterly Journal of Majlis and Strategy, 26(100), 149-175. [in persian].
  42. North, D. C. (1990). Institutions, institutional change and economic performance. Cambridge University Press.
  43. Parizadi, T., & Mirzazadeh, H. (2018). Regional development in Iran with a distributive justice approach. Quarterly Journal of Applied Geographical Research, 18(50), 179-198. [in persian].
  44. Pinillos, G., Masferrer, C., & Oropeza, N. (2019). Inequalities, migration and borders: A proposal for a multidimensional approach. Mission Foods Texas-Mexico Center.
  45. Ross, M. L. (2001). Does oil hinder democracy? World Politics, 53(3), 325–361. https://doi.org/10.1353/wp.2001.0011
  46. Rostamalizadeh, V., & Nobakht, R. (2022). Measuring the dimensions of spatial inequality in the counties of Iran with a view to political requirements.  Journal of Local Development (Rural-Urban), 14 (2), 489-509. https://doi.org/10.22059/jrd.2022.348849.668758[in persian].
  47. Shahbazi, K., & Rezaei, E. (2015). Economic convergence of the Economic Cooperation Organization member countries: A spatial panel econometric approach. Quarterly Journal of Commercial Research, 19(74), 155-196. [in persian].
  48. Skocpol, T. (1979). States and social revolutions: A comparative analysis of France, Russia, and China. Cambridge University Press.
  49. Soja, E. W. (2010). Seeking spatial justice. University of Minnesota Press.
  50. Taghvaei, M., & Kanani, M. R. (2014). Investigation of the spatial balance of Iran's urban system at national-regional levels during the last 60 years. Quarterly Journal of Spatial Planning (Geography), 4(1), 169-200. [in persian].
  51. Tavakolinia, J., & Shali, M. (2012). Regional inequalities in Iran. Quarterly Journal of Environmental Planning, 18, 1-15. [in persian].
  52. Valigholizadeh, A. (2016). Spatial analysis of the effects of centralism on the formation of spatial-territorial inequalities in Iran.  Journal of Political Geography Research, 1(4), 139-168. [in persian].
  53. Ziari, K., & Mohammadi, A. (2015). An analysis of the characteristics of regional development management in Iran during the periods before and after the Islamic Revolution. Quarterly Journal of Majlis and Strategy, 22(84), 73-98. [in persian].
آمار
تعداد مشاهده مقاله: 142
تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 1,349


سامانه مدیریت نشریات علمی. قدرت گرفته از سیناوب