آمار

تعداد نشریات32
تعداد شماره‌ها497
تعداد مقالات4,433
تعداد مشاهده مقاله7,645,865
تعداد دریافت فایل اصل مقاله5,146,633
خبازی, مصطفی, ابراهیمی زرندی, مریم. (1404). ارزیابی عدالت در توزیع خدمات شهری با رویکرد تلفیقی تصمیم‌گیری چندمعیار و تجسم مکانی مطالعه موردی: شهر زرند. سامانه مدیریت نشریات علمی, 2(3), 91-105. doi: 10.22098/gsd.2026.18922.1105
مصطفی خبازی; مریم ابراهیمی زرندی. "ارزیابی عدالت در توزیع خدمات شهری با رویکرد تلفیقی تصمیم‌گیری چندمعیار و تجسم مکانی مطالعه موردی: شهر زرند". سامانه مدیریت نشریات علمی, 2, 3, 1404, 91-105. doi: 10.22098/gsd.2026.18922.1105
خبازی, مصطفی, ابراهیمی زرندی, مریم. (1404). 'ارزیابی عدالت در توزیع خدمات شهری با رویکرد تلفیقی تصمیم‌گیری چندمعیار و تجسم مکانی مطالعه موردی: شهر زرند', سامانه مدیریت نشریات علمی, 2(3), pp. 91-105. doi: 10.22098/gsd.2026.18922.1105
خبازی, مصطفی, ابراهیمی زرندی, مریم. ارزیابی عدالت در توزیع خدمات شهری با رویکرد تلفیقی تصمیم‌گیری چندمعیار و تجسم مکانی مطالعه موردی: شهر زرند. سامانه مدیریت نشریات علمی, 1404; 2(3): 91-105. doi: 10.22098/gsd.2026.18922.1105

ارزیابی عدالت در توزیع خدمات شهری با رویکرد تلفیقی تصمیم‌گیری چندمعیار و تجسم مکانی مطالعه موردی: شهر زرند

جغرافیا و توسعه فضایی
دوره 2، شماره 3، آبان 1404، صفحه 91-105    اصل مقاله (948.51 K)
نوع مقاله: علمی - پژوهشی
شناسه دیجیتال (DOI): 10.22098/gsd.2026.18922.1105
نویسندگان
مصطفی خبازی* 1؛ مریم ابراهیمی زرندی2
1گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران.
2گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان
چکیده
هدف این پژوهش، ارزیابی عدالت فضایی در توزیع خدمات شهری در شهر زرند است. پژوهش حاضر از نظر هدف کاربردی و از نظر روش توصیفی-تحلیلی است. بدین منظور، ابتدا پنج ناحیه همگن شهری بر اساس معیارهای کالبدی-کارکردی و با بهره‌گیری از نظرات کارشناسان محلی تعریف شد. شاخص‌های پژوهش مشتمل بر پنج معیار آموزشی، بهداشتی، فضای سبز، حمل‌ونقل و فرهنگی-ورزشی است که داده‌های مربوط به هر یک از طریق منابع سازمانی (شهرداری، آموزش‌وپرورش، دانشگاه علوم پزشکی) و مشاهدات میدانی گردآوری‌شده است. برای تحلیل داده‌ها، از رویکرد تلفیقی فرآیند تحلیل سلسله‌مراتبی و تکنیک تاپسیس استفاده شد. ابتدا اهمیت نسبی شاخص‌ها با روش فرآیند تحلیل سلسله‌مراتبی و بر اساس نظر ۱۰ نفر از خبرگان دانشگاهی و اجرایی تعیین گردید. سپس، پنج ناحیه با استفاده از تکنیک تاپسیس رتبه‌بندی شدند. نتایج نشان داد شاخص‌های آموزشی (وزن: 346/0) و فرهنگی-ورزشی (وزن: ۲۴۲/0) بیشترین اهمیت را دارا هستند. خروجی نهایی TOPSIS رتبه‌بندی نواحی را به‌این‌ترتیب نشان داد: منطقه ۴ (شاخص شباهت: ۸۵۰/0) > منطقه ۱ (۶72/0) > منطقه ۳ (610/۰) > منطقه ۵ (491/0) > منطقه ۲ (۳۷۸/0). این رتبه‌بندی شکاف قابل‌توجهی بین منطقه برخوردار (۴) با سایر نواحی، به‌ویژه منطقه محروم (۲) را آشکار می‌سازد. شکاف 25/۲ برابری بین نواحی برخوردار و محروم، بیانگر توزیع ناعادلانه خدمات و لزوم باز توزیع هدفمند امکانات شهری به نفع نواحی محروم است. در گام نهایی، خروجی‌های کمّی در محیط سامانه اطلاعات جغرافیایی (GIS) به‌صورت نقشه پهنه‌بندی سطح برخورداری تجسم یافت
نتایج نشان داد شاخص‌های آموزشی (وزن: 346/0) و فرهنگی-ورزشی (وزن: ۲۴۲/0) بیشترین اهمیت را دارا هستند. خروجی نهایی TOPSIS رتبه‌بندی نواحی را به این ترتیب نشان داد: منطقه ۴ (شاخص شباهت: ۸۵۰/0) > منطقه ۱ (۶72/0) > منطقه ۳ (610/۰) > منطقه ۵ (491/0) > منطقه ۲ (۳۷۸/0). این رتبه‌بندی شکاف قابل توجهی بین منطقه برخوردار (۴) با سایر نواحی، به‌ویژه منطقه محروم (۲) را آشکار می‌سازد.

شکاف 25/۲ برابری بین نواحی برخوردار و محروم، بیانگر توزیع ناعادلانه خدمات و لزوم بازتوزیع هدفمند امکانات شهری به نفع نواحی محروم است. در گام نهایی، خروجی‌های کمّی در محیط سامانه اطلاعات جغرافیایی (GIS) به صورت نقشه پهنه‌بندی سطح برخورداری تجسم یافت.
کلیدواژه‌ها
عدالت فضایی؛ خدمات شهری؛ فرایند تحلیل سلسله مراتبی(AHP)؛ تکنیکTOPSIS؛ تجسم مکانی؛ شهر زرند
مراجع
  1. اسدی احمد  و کلاته میمری رقیه. (۱۴۰۱). تحلیلی بر توزیع فضایی خدمات شهری با محوریت عدالت اجتماعی و تأکید بر رضایت شهروندان (موردمطالعه: منطقه ۱۱ مشهد). تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، ۲۲ (۶۴)، ۱۷۹-۱۶۳. doi:10.52547/jgs.22.64.163
  2. اسماعیل‌زاده، حسن؛ کرباس، پوران؛ روی دل، جابر؛ افضل، معین و افضلی، زهرا. (1395). تحلیل فضایی پراکنش جمعیت و خدمات شهری از منظر عدالت اجتماعی با استفاده از روش ترکیبی (مطالعه موردی: شهر بناب). پژوهش‌های جغرافیای برنامه‌ریزی شهری، 4(2)241- 260. doi.org/10.22059/jurbangeo.2016.59162
  3. امانپور، سعید؛ ملکی، سعید و حسینی شه‌پریان، نبی‌الله. (۱۳۹۵). تحلیلی بر توزیع خدمات شهری در کلان‌شهر اهواز از منظر عدالت فضایی. دو فصلنامه پژوهش‌های بوم‌شناسی شهری، 7 (۲)، ۱۱۲-۹۹. dor.isc.ac/dor/20.1001.1.25383930.1395.7.14.7.9
  4. بانوئی، علی‌اصغر؛ مهاجری، پریسا؛ خالقی، پگاه و حسینی، سید محمدامین. (1398). چالش‌های نظری دو نحله فکری اقتصاد فضا و اقتصاد متعارف و غفلت از آن چالش‌ها در سیاست‌های توسعه منطقه‌ای در ایران. دو فصلنامه توسعه علوم انسانی، 1(2)، 11-34. doi.org/10.22047/hsd.2019.182440
  5. پوراحمد، احمد؛ صابری، علی و زنگنه شهرکی، سعید. (1403). تحلیل توزیع خدمات شهری و شناسایی پیشران‌های مؤثر بر عدالت فضایی با رویکرد آینده‌پژوهی (موردمطالعه: شهر یاسوج). جغرافیا و برنامه‌ریزی، 28(88)،1۶4-1۹1. doi: 10.22034/gp.2023.54478.3068
  6. حیدری چیانه رحیم؛ محمدی ترکمانی حجت و واعظی، موسی. (1396). تحلیلی بر عدالت فضایی و کاربری‌های درمانی مبتنی بر GIS مطالعه موردی: کلان‌شهر تبریز. بیمارستان، ۱۶ (۳)، ۱۹-29.
  7. داداش پور، هاشم؛ رستمی، فرامرز و علیزاده، بهرام. (1393). بررسی و تحلیل توزیع عادلانه خدمات شهری و الگوی پراکنش فضایی آن‌ها در شهر همدان. فصلنامه مطالعات شهری 3(12)، 5-18.
  8. رخشانی نسب، حمیدرضا؛ سلیمانی دامنه، مجتبی و کاخا، معصومه. (1404). ارزیابی و تحلیل توزیع فضایی خدمات بهداشتی و درمانی در سطح شهرستان‌های استان قزوین. مجله آمایش سرزمین، 17(1)، 149-167. doi:10.22059/jtcp.2025.394117.670504
  9. زارعان افشرد، نعیمه. (1405)، تحلیل عدالت فضایی در توزیع خدمات شهری با استفاده از GIS: مطالعه موردی مناطق شهری. دومین کنفرانس بین‌المللی مطالعات کاربردی در فرایندهای تعلیم و تربیت، میناب،
  10. شیخ‌علی پور، بهزاد؛ عبدالهی، علی‌اصغر و پورخسروانی، محسن. (1398). بررسی توزیع خدمات شهری در راستای عدالت فضایی (مطالعه موردی: مناطق چهارگانه شهر کرمان). جغرافیا و آمایش شهری منطقه‌ای 9(31).15-43. doi.org/10.22111/gaij.2019.4609
  11. طبیبیان، سحر؛ اجلالی، فرید؛ میرعلیزاده فرد، سید رضا و عبدالجوادی، مریم. (1400). بررسی تطبیقی با مدل ارزیابی توان اکولوژیک توسعه شهری با استفاده از روش‌های (AHP) و) (GIS) (مطالعه موردی: شهر جدید پردیس). نشریه مطالعات علوم محیط‌زیست، 6(1)، 360-369.
  12. مختاری اصل، غلام‌رضا؛ معصومی، محمدتقی و صمدزاده، رسول. (1404). واکاوی تمایزهای فضایی در برقراری عدالت افقی از نظر برخورداری از خدمات آموزشی با رویکرد تصمیم‌گیری چند معیاره و GIS (مطالعه موردی: محالت شهر اردبیل). نشریه کاربرد سنجش‌ازدور و سیستم اطلاعات جغرافیایی در علوم محیطی، 5(15)، 23-1. doi: 10.22034/rsgi.2025.66464.1129
  13. مسعودی جویباری ثانی، هما؛ شکور، دلمانیان، امیر و بابایی الیاسی، میلاد. (1403). سنجش و تحلیل عدالت فضایی در توزیع کاربری‌های خدماتی در سطح محلات شهری (مورد مطالعاتی: محلات منطقه پنج شهر رشت). پژوهش‌های جغرافیای انسانی، 56 (2) 97-112. doi.org/10.22059/jhgr.2023.352932.1008572
  14. محمدی، چنور. (1403). ارزیابی شاخص‌های خدمات شهری در مناطق کلان‌شهر کرمانشاه. جغرافیا و روابط انسانی، 7(2)72-83. doi: 10.22034/gahr.2023.421806.1972
  15. منوچهری میاندوآب، ایوب و انوری، آرزو. (1404). تحلیلی بر عدالت فضایی خدمات آموزشی (مدارس) در محالت شهر ارومیه. رویکردهای نوین در مدیریت آموزشی، 1(2) 57-72. https://doi: 10.30466/ntea.2025.56122.1020
  16. نصرتی، بهنوش و شکور، علی. (1401). تحلیلی بر شاخص‌های حکمروایی خوب شهری با رویکرد عدالت فضائی کلان‌شهر شیراز. پژوهش و برنامه‌ریزی شهری، 13(48). doi:10.30495/jupm.2022.29392.4062
  17. نظم فر حسین؛ عشقی چهاربرج علی؛ بهروزی، مستجاب و علوی، سعیده. (1395). سنجش نابرابری‌های فضایی مناطق شهری از منظر عدالت اجتماعی (مطالعه موردی: مناطق ده‌گانه شهر تبریز). فصل‌نامه تحقیقات جغرافیایی، ۳۱ (۱)، ۲۰۵-۲۲۲. http://georesearch.ir/article-1-82-fa.html
  18. 20 طرح جامع شهر زرند (۱۳۹۵). شرکت مادر تخصصی عمران و بهسازی شهری ایران.
  19. Amanpour, S., Maleki, S., & Hosseini Shahpariyan, N. (2016). An analysis on the distribution of urban services in Ahvaz metropolis from the perspective of spatial justice. Urban Ecology Researches, 7(2), 99-112. dor.isc.ac/dor/20.1001.1.25383930.1395.7.14.7.9 [In Persian]. 
  20. Asadi, A., & Kalateh Meimari, R. (2022). An analysis on the spatial distribution of urban services focusing on social justice and emphasizing citizen satisfaction (Case study: District 11 of Mashhad). Applied Research in Geographical Sciences, 22(64), 163-179. https://doi.org/10.52547/jgs.22.64.163 [In Persian]. 
  21. Banooi, A. A., Mohajeri, P., Khaleghi, P., & Hosseini, S. M. A. (2019). Theoretical challenges of two intellectual currents of space economy and conventional economy and neglecting those challenges in regional development policies in Iran. Human Sciences Development, 1(2), 11-34. https://doi.org/10.22047/hsd.2019.182440 [In Persian]. 
  22. Bullard, R. D. (Ed.). (2005). The quest for environmental justice: Human rights and the politics of pollution. Sierra Club Books.
  23. Dadashpour, H., Rostami, F., & Alizadeh, B. (2014). Study and analysis of fair distribution of urban services and their spatial distribution pattern in Hamedan. Urban Studies Quarterly, 3(12), 5-18. [In Persian].
  24. Esmailzadeh, H., Karbas, P., Roydel, J., Afzal, M., & Afzali, Z. (2016). Spatial analysis of population distribution and urban services from the perspective of social justice using a hybrid method (Case study: Bonab city). Journal of Urban Planning Geography Research, 4(2), 241-260. https://doi.org/10.22059/jurbangeo.2016.59162 [In Persian]. 
  25. Fainstein, S. S. (2010). The just city. Cornell University Press.
  26. Harvey, D. (1973). Social justice and the city. Johns Hopkins University Press. (Original work published 1973)
  27. Heidari Chianeh, R., Mohammadi Torkamani, H., & Vaezi, M. (2017). An analysis on spatial justice and medical uses based on GIS: A case study of Tabriz metropolis. Hospital Journal, 16(3), 19-29. [In Persian].
  28. Manoochehri Miandoab, A., & Anvari, A. (2025). An analysis on spatial justice of educational services (schools) in Urmia city neighborhoods. New Approaches in Educational Management, 1(2), 57-72. https://doi.org/10.30466/ntea.2025.56122.1020 [In Persian]. 
  29. Mardani, A., Zavadskas, E. K., Khalifah, Z., et al. (2015). Multiple criteria decision making techniques in transportation systems: A systematic review of the state of the art literature. Transport, 31, 359-385.
  30. Masoudi Joybari Sani, H., Shakour, A., Delamanian, A., & Babaei Elyasi, M. (2024). Measurement and analysis of spatial justice in the distribution of service uses at the level of urban neighborhoods (Case study: Neighborhoods of District 5 of Rasht city). Human Geography Research, 56(2), 97-112. https://doi.org/10.22059/jhgr.2023.352932.1008572 [In Persian]. 
  31. Mohammadi, Ch. (2024). Evaluation of urban service indicators in the districts of Kermanshah metropolis. Geography and Human Relationships, 7(2), 72-83. https://doi.org/10.22034/gahr.2023.421806.1972 [In Persian]. 
  32. Mokhtari Asl, G. R., Masoumi, M. T., & Samadzadeh, R. (2025). Analysis of spatial distinctions in establishing horizontal justice in terms of access to educational services using multi-criteria decision making and GIS (Case study: Ardabil city neighborhoods). Journal of Remote Sensing and GIS Application in Environmental Sciences, 5(15), 1-23. https://doi.org/10.22034/rsgi.2025.66464.1129 [In Persian]. 
  33. Nazmfar, H., Eshghi Chaharborj, A., Behroozi, M., & Alavi, S. (2016). Measuring spatial inequalities of urban areas from the perspective of social justice (Case study: Ten districts of Tabriz). Geographical Research Quarterly, 31(1), 205-222. [In Persian]. 
  34. Nosrati, B., & Shakour, A. (2022). An analysis on good urban governance indicators with a spatial justice approach in Shiraz metropolis. Urban Research and Planning, 13(48). https://doi.org/10.30495/jupm.2022.29392.4062 [In Persian]. 
  35. Porahmad, A., Saberi, A., & Zanganeh Shahraki, S. (2024). Analysis of urban service distribution and identification of effective drivers on spatial justice with a futures study approach (Case study: Yasuj city). Geography and Planning, 28(88), 164-191. https://doi.org/10.22034/gp.2023.54478.3068 [In Persian]. 
  36. Rakhshaninasab, H. R., Soleimani Damaneh, M., & Kakha, M. (2025). Evaluation and analysis of spatial distribution of health and treatment services across the counties of Qazvin province. Territorial Planning Journal, 17(1), 149-167. https://doi.org/10.22059/jtcp.2025.394117.670504 [In Persian]. 
  37. Sharma, G., & Patil, G. R. (2024). Urban spatial structure and equity for urban services through the lens of accessibility. Transport Policy, 146, 72-90. https://doi.org/10.1016/j.tranpol.2024.02.017
  38. Sheikh Alipour, B., Abdollahi, A. A., & Pourkhosravani, M. (2019). Study of urban service distribution in line with spatial justice (Case study: Four districts of Kerman city). Geography and Regional Urban Planning, 9(31), 15-43. https://doi.org/10.22111/gaij.2019.4609 [In Persian]. 
  39. Soja, E. W. (2010). Seeking spatial justice. University of Minnesota Press.
  40. Tabibian, S., Ejlali, F., Miralizadeh Fard, S. R., & Abdoljavadi, M. (2021). A comparative study of urban development ecological capability assessment model using AHP and GIS methods (Case study: New city of Pardis). Environmental Science Studies, 6(1), 360-369. [In Persian].
  41. Talen, E. (1998). Benefit-cost analysis of neighborhood accessibility: Implications for urban planning. Journal of Planning Education and Research, 18(2), 137–153. 
  42. Wu, J., & He, L. (2019). Analyzing the spatial injustice of urban public facilities using network-based accessibility measures. Journal of Urban Planning and Development, 145(3), 04019011. https://doi.org/10.1061/(ASCE)UP.1943-5444.0000510
  43. Zarand comprehensive plan. (2016). Iran Urban Development and Revitalization Company (parent company). [In Persian].
  44. Zareian Afshard, N. (2026). Analysis of spatial justice in the distribution of urban services using GIS: A case study of urban districts. 2nd International Conference on Applied Studies in Education and Training Processes, Minab. [In Persian].
آمار
تعداد مشاهده مقاله: 137
تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 84


سامانه مدیریت نشریات علمی. قدرت گرفته از سیناوب