آمار

تعداد نشریات31
تعداد شماره‌ها479
تعداد مقالات4,235
تعداد مشاهده مقاله7,141,992
تعداد دریافت فایل اصل مقاله4,802,019
شالی, محمد, اسمعیلی قزلجه‌میدان, حسام. (1404). تحلیل ناهمگنی فضایی توزیع خدمات شهری در کلان‌شهر تبریز با بهره‌گیری از مدل رگرسیون وزنی جغرافیایی و شاخص‌های خودهمبستگی فضایی. سامانه مدیریت نشریات علمی, 2(3), 15-32. doi: 10.22098/gsd.2026.19340.1113
محمد شالی; حسام اسمعیلی قزلجه‌میدان. "تحلیل ناهمگنی فضایی توزیع خدمات شهری در کلان‌شهر تبریز با بهره‌گیری از مدل رگرسیون وزنی جغرافیایی و شاخص‌های خودهمبستگی فضایی". سامانه مدیریت نشریات علمی, 2, 3, 1404, 15-32. doi: 10.22098/gsd.2026.19340.1113
شالی, محمد, اسمعیلی قزلجه‌میدان, حسام. (1404). 'تحلیل ناهمگنی فضایی توزیع خدمات شهری در کلان‌شهر تبریز با بهره‌گیری از مدل رگرسیون وزنی جغرافیایی و شاخص‌های خودهمبستگی فضایی', سامانه مدیریت نشریات علمی, 2(3), pp. 15-32. doi: 10.22098/gsd.2026.19340.1113
شالی, محمد, اسمعیلی قزلجه‌میدان, حسام. تحلیل ناهمگنی فضایی توزیع خدمات شهری در کلان‌شهر تبریز با بهره‌گیری از مدل رگرسیون وزنی جغرافیایی و شاخص‌های خودهمبستگی فضایی. سامانه مدیریت نشریات علمی, 1404; 2(3): 15-32. doi: 10.22098/gsd.2026.19340.1113

تحلیل ناهمگنی فضایی توزیع خدمات شهری در کلان‌شهر تبریز با بهره‌گیری از مدل رگرسیون وزنی جغرافیایی و شاخص‌های خودهمبستگی فضایی

جغرافیا و توسعه فضایی
دوره 2، شماره 3، آبان 1404، صفحه 15-32    اصل مقاله (2.14 M)
نوع مقاله: علمی - پژوهشی
شناسه دیجیتال (DOI): 10.22098/gsd.2026.19340.1113
نویسندگان
محمد شالی* 1؛ حسام اسمعیلی قزلجه‌میدان2
1گروه برنامه‌ریزی منطقه‌ای، پژوهشکده توسعه و برنامه‌ریزی، جهاد دانشگاهی، تبریز، ایران
2گروه برنامه‌ریزی شهری، موسسه آموزش عالی سراج، تبریز، ایران
چکیده
توزیع فضایی خدمات شهری نقش مهمی در تحقق عدالت فضایی، ارتقای کیفیت زندگی و افزایش کارایی نظام برنامه‌ریزی شهری دارد. در کلان‌شهر تبریز، گسترش نامتوازن کالبدی، تمرکز فعالیت‌ها و رشد جمعیت موجب نابرابری مکانی در استقرار خدمات و کاهش دسترسی شهروندان شده است. پژوهش حاضر از نظر هدف کاربردی و از نظر ماهیت توصیفی–تحلیلی با رویکرد فضایی–آماری است و با هدف تحلیل الگوی پراکنش خدمات شهری و سنجش میزان انطباق آن با تراکم جمعیت در سطح نواحی شهری تبریز انجام‌شده است. داده‌های مکانی خدمات و جمعیت با بهره‌گیری از مدل‌های تراکم کرنل، شاخص میانگین نزدیک‌ترین همسایگی (ANN)، شاخص خودهمبستگی فضایی موران جهانی و مدل رگرسیون وزنی جغرافیایی (GWR) در محیط GIS تحلیل شدند. نتایج نشان می‌دهد که اغلب خدمات شهری دارای الگوی خوشه‌ای و تمرکز بالا در هسته مرکزی شهر هستند و با فاصله گرفتن از مرکز، تراکم و تنوع خدمات کاهش می‌یابد. مقادیر ANN کمتر از یک و مقادیر مثبت و معنادار موران جهانی، وجود خودهمبستگی فضایی مثبت و تمرکز ساختاریافته خدمات را تأیید می‌کند. نتایج GWR نیز بیانگر ناهمگنی مکانی رابطه میان تراکم جمعیت و تعداد خدمات است؛ به‌گونه‌ای که شدت این رابطه در نواحی مختلف متفاوت بوده و انطباق کامل میان نیاز جمعیتی و استقرار خدمات مشاهده نمی‌شود. این وضعیت حاکی از چالش در تحقق عدالت افقی و عمودی در توزیع خدمات شهری است. بر این اساس، تقویت قطب‌های خدماتی پیرامونی و بازنگری در سیاست‌های مکان‌یابی خدمات برای کاهش نابرابری فضایی ضروری است.
کلیدواژه‌ها
توزیع فضایی؛ خدمات شهری؛ رگرسیون وزن‌دار جغرافیایی؛ کلان‌شهر تبریز
مراجع
  1. امانپور، سعید؛ ملکی، سعید و حسینی، نبی‌الله. (1395). تحلیلی بر توزیع خدمات شهری در کلان‌شهر اهواز از منظر عدالت فضایی. فصلنامه علمی پژوهش‌های بوم‌شناسی شهری، 7(14)، 99-112. doi:20.1001.1.25383930.1395.7.14.7.9
  2. پورمراد، آزیتا و یاسوری، مجید. (1403). بررسی عدالت فضایی در شهر با تأکید بر توزیع خدمات شهری، مطالعه موردی: شهر بندر انزلی. مجله پژوهش و فناوری محیط‌زیست، 9(15)، 165-183. doi:10.61186/jert.46769.9.15.183
  3. جباری، علیرضا؛ صمدزاده، رسول و وثیق، یوسف. (1403). سنجش و ارزیابی پراکنش خدمات شهری در نواحی شهر اردبیل. نشریه پژوهش‌های بوم‌شناسی شهری، 15(37)، 61-80. doi: 10.30473/grup.2023.65903.2744
  4. جعفری، فیروز، اصغری زمانی، اکبر و سلیمانی راد، اسماعیل. (1402). بررسی توزیع خدمات شهری در راستای عدالت فضایی با تأکید بر ساختار جمعیتی (مطالعه موردی: شهر تبریز). جغرافیای اجتماعی شهری، 10(2)، 237-256.
  5.  doi: 10.22103/JUSG.2023.2113
  6. محمدی، چنور. (1403). ارزیابی شاخص‌های خدمات شهری در مناطق کلان‌شهر کرمانشاه. مجله جغرافیا و روابط انسانی، 7(2)، 72-83. doi: 10.22034/gahr.2023.421806.1972
  7. رخشانی نسب، حمیدرضا؛ سلیمانی دامنه، مجتبی و کاخا، معصومه. (1404). ارزیابی و تحلیل توزیع فضایی خدمات بهداشتی و درمانی در سطح شهرستان‌های استان قزوین. مجله آمایش سرزمین، 17(1)، 149-167.  doi: 10.22059/jtcp.2025.394117.670504
  8. رمضانی، مجید و منوچهری میاندوآب، ایوب. (1401). تحلیل فضایی دسترسی گروه‌های فقیر به خدمات شهری (مورد: شهر ارومیه). آمایش فضا و ژئوماتیک، 26(3)، 74-104.  doi: 10.2022/hsmsp.26.3.4
  9. سرور، هوشنگ؛ لاله پور، منیژه و سربازگلی، سولماز. (1395). ارزیابی و تحلیل فضایی پراکنش جمعیت و توزیع خدمات در نواحی شهری تبریز. جغرافیا، 14(51)، 305-324.
  10. رضائی، شهریار؛ آریان، اشکان و محمدپور، صابر. (1404). تحلیلی بر پراکنش خدمات شهری با تأکید بر رویکرد عدالت فضایی (مطالعه موردی: شهر مشهد). نشریه اقتصاد و برنامه‌ریزی شهری، 6(1)، 96-117.
  11. doi:10.22034/uep.2025.499567.1586
  12. صابری، علی؛ پوراحمد، احمد و زنگنه شهرکی، سعید. (1403). تحلیل توزیع خدمات شهری و شناسایی پیشران‌های مؤثر بر عدالت فضایی با رویکرد آینده‌پژوهی (موردمطالعه: شهر یاسوج). جغرافیا و برنامه‌ریزی، 28(88)، 191-164.
  13.  doi: 10.22034/gp.2023.54478.3068
  14. مختاری اصل، غلامرضا؛ معصومی، محمدتقی و صمدزاده، رسول. (1404). واکاوی تمایزهای فضایی در برقراری عدالت افقی از نظر برخورداری از خدمات آموزشی با رویکرد تصمیم‌گیری چند معیاره و GIS (مطالعه موردی: محلات شهر اردبیل). نشریه کاربرد سنجش‌ازدور و سیستم اطلاعات جغرافیایی در علوم محیطی، 5(15)، 23-1. doi: 10.22034/rsgi.2025.66464.1129
  15. منوچهری میاندوآب، ایوب و انوری، آرزو. (1404). تحلیلی بر عدالت فضایی خدمات آموزشی (مدارس) در محلات شهر ارومیه. رویکردهای نوین در مدیریت آموزشی، 1(2)، 57-72.  doi: 10.30466/ntea.2025.56122.1020
  16. میرکتولی، جعفر؛ آریان کیا، مصطفی و کریمی آغچه، راضیه. (1404). تحلیل فضایی خدمات شهری با رویکرد عدالت فضایی مطالعه موردی: شهر ایلام. مجله آمایش جغرافیایی فضا، 15(1)، 1-19.  doi: 10.30488/gps.2025.473577.3772
  17. نصرتی، بهنوش و شکور، علی. (1401). تحلیلی بر شاخص‌های حکمروایی خوب شهری با رویکرد عدالت فضائی کلان‌شهر شیراز. پژوهش و برنامه‌ریزی شهری، 13(48)، 221-234.  doi:10.30495/jupm.2022.29392.4062
  18. Amanpour, S., Maleki, S. and Hosseini, N. A. (2017). Analyzing the Distribution of Urban Services in Metropolis Ahvaz From a Spatial Justice Perspective. Journal of Urban Ecology Researches, 7(14), 99-112. doi:20.1001.1.25383930.1395.7.14.7.9 [In Persian].
  19. Apparicio, P., Abdelmajid, M., Riva, M., & Shearmur, R. (2008). Comparing alternative approaches to measuring the geographical accessibility of urban health services: Distance types and aggregation-error issues. International journal of health geographics, 7(1), 7. doi: 10.1186/1476-072X-7-7
  20. Ashik, F. R., Islam, M. S., Alam, M. S., Tabassum, N. J., & Manaugh, K. (2024). Dynamic equity in urban amenities distribution: An accessibility-driven assessment. Applied Geography, 164, 103199. doi: 10.1016/j.apgeog.2024.103199
  21. Ashik, F. R., Mim, S. A., & Neema, M. N. (2020). Towards vertical spatial equity of urban facilities: An integration of spatial and aspatial accessibility. Journal of Urban Management, 9(1), 77-92. doi: 10.1016/j.jum.2019.12.004
  22. Chen, X., Zhang, Q., & Zhang, H. (2024). Disparities in the geospatial allocation of public facilities from the perspective of living circles. Open Geosciences, 16(1), 20220654. doi: 10.1515/geo-2022-0654
  23. Chen, Y., Hu, Y., & Lai, L. (2022). Demography-oriented urban spatial matching of service facilities: Case study of changchun, China. Land, 11(10), 1660. doi:10.3390/land11101660
  24. Chen, Y., Zhang, Z., Lang, L., Long, Z., Wang, N., Chen, X., ... & Li, Y. (2023). Measuring the spatial match between service facilities and population distribution: Case of Lanzhou. Land, 12(8), 1549. doi:10.3390/land12081549
  25. Domnich, A., Arata, L., Amicizia, D., Signori, A., Gasparini, R., & Panatto, D. (2016). Assessing spatial inequalities in accessing community pharmacies: a mixed geographically weighted approach. Geospatial Health, 11(3). doi:10.4081/gh.2016.431
  26. Fanelli, F., Melo, H. P., Bruno, M., & Loreto, V. (2025). Revealing the core-periphery structure of cities. Physical Review Research, 7(3), 033064. doi:10.1103/PhysRevResearch.7.033064
  27. Gorjian, M. (2025). Statistical Economic Perspectives on Urban Inequality: A Systematic Review of GIS-Based Methodologies and Applications.
  28. He, S., Wu, Y., & Wang, L. (2020). Characterizing horizontal and vertical perspectives of spatial equity for various urban green spaces: a case study of Wuhan, China. Frontiers in public health, 8, 10. doi:10.3389/fpubh.2020.00010
  29. Hossain, M. A., Sultana, S., & Nazem, N. I. (2021). Spatial distribution of strategic service infrastructures that favour quality of life (QOL) in the Greater Dhaka Region (GDR), Bangladesh. SN Social Sciences, 1(8), 205. doi:10.1007/s43545-021-00222-0
  30. Jabari, A., Samadzadeh, R. and Vasig, Y. (2024). Measuring and Evaluating the Distribution of City Services in the Areas of Ardabil City. Journal of Urban Ecology Researches, 15(4), 61-80. doi: 10.30473/grup.2023.65903.2744 [In Persian].
  31. Jafari, F., Asghari Zamani, A. and Soleimanirad, E. (2023). Evaluation the distribution of urban services in line with spatial justice with an emphasis on population structure (case study: Tabriz city). Journal of Urban Social Geography, 10(2), 237-256. doi: 10.22103/JUSG.2023.2113 [In Persian].
  32. Levers, C., Brückner, M., & Lakes, T. (2010, May). Social segregation in urban areas–an exploratory data analysis using geographically weighted regression analysis. In 13th AGILE International Conference on Geographic Information Science (Vol. 2010).
  33. Li, T., Fang, X., Zhu, J., Peng, Q., Zhao, W., & Fu, X. (2024). Horizontal and vertical Spatial equity analysis based on accessibility to living service amenities: A case study of Xi’an, China. Land, 13(8), 1113. doi:10.3390/land13081113
  34. Malaker, T., & Meng, Q. (2024). Urban Disparity Analytics Using GIS: A Systematic Review. Sustainability, 16(14), 5956. doi:10.3390/su16145956
  35. Manouchehri Miandoab, A., & Anvari, A. (2025). Assessing the Spatial Equity of Educational Services in the Neighborhoods of Urmia City. New Approaches in Educational Management, 1(2), 57-72. doi: 10.30466/ntea.2025.56122.1020 [In Persian].
  36. Mirkatouli, J., Ariankia, M., & Karimi Aghcheh, R. (2025). Spatial Analysis of Urban Services with a Spatial Justice Approach: A case study of Ilam city. Geographical planning of space quarterly journal, 15(1), 1-19. doi:10.30488/gps.2025.473577.3772 [In Persian].
  37. Mohammadi, Ch. (2024). Evaluation of urban service indicators in Kermanshah metropolitan areas. Journal of Geography and Human Relations, 7(2), 72-83. doi: 10.22034/gahr.2023.421806.1972 [In Persian]
  38. mokhtariasl, G., masoumi, M., & samadzadeh, R. (2025). Analyzing spatial distinctions in establishing horizontal justice in terms of access to educational services using a multi-criteria decision-making approach and GIS (Case study: Ardabil city neighborhoods). Remote Sensing and GIS Applications in Environmental Sciences, 5(15), 23-1. doi: 10.22034/rsgi.2025.66464.1129[In Persian].
  39. Nicholls, S. (2001). Measuring the accessibility and equity of public parks: A case study using GIS. Managing leisure, 6(4), 201-219. doi:10.1080/13606710110084651
  40. Nicklisch, A., & Paetzel, F. (2020). Need-based justice and distribution procedures: The perspective of economics. In Need-Based Distributive Justice: An Interdisciplinary Perspective (pp. 161-189). Cham: Springer International Publishing. doi:10.1007/978-3-030-43764-1_8
  41. Nosrati, B., & Shakoor, A. (2022). Analysis on Indicators of Good Urban Governance with Spatial Justice Approach in Shiraz Municipal Areas. research and urban planning, 13(48), 221-234. doi:10.30495/jupm.2022.29392.4062 [In Persian].
  42. Pang, R., Xiao, J., Yang, J., & Sun, W. (2025). Spatial Distribution Characteristics and Influencing Factors of Public Service Facilities for Children—A Case Study of the Central Urban Area of Shenyang. Land, 14(7), 1485. doi:10.3390/land14071485
  43. Pormorad, A., & Yasouri, M. (2024). Study of Urban Spatial Justice with an Emphasis on Distribution of urban services, Case study: Bandar anzali city. Journal of Environmental Research and Technology, 9(15), 165-183. doi:10.61186/jert.46769.9.15.183. [In Persian].
  44. Rakhshaninasab, H. R., Soleimani Damaneh, M., & Kakha, M. (2025). Check and Analysis of Unequal Spatial Distribution of Healthcare Services in the County of Qazvin Province. Town and Country Planning, 17(1), 149-167. doi:10.22059/jtcp.2025.394117.670504 [In Persian].
  45. ramezani,M. and manouchehri,A. (2022). Spatial analysis of poor groups' access to urban services (Case: Urmia City). The Journal of Spatial Planning and Geomatics, 26(3), 74-104. doi: 10.2022/hsmsp.26.3.4 [In Persian].
  46. Rawls, J. (1971). A Theory of Justice. Harvard University Press.
  47. Rezaee, S., Aryan, A., & Mohammadpour, S. (2025). An Analysis of the Distribution of Urban Services with an Emphasis on the Spatial Justice Approach (Case Study: Mashhad City). Urban Economics and Planning, 6(1), 96-117. doi:10.22034/uep.2025.499567.1586 [In Persian].
  48. saberi, A., Pourahmad, A., & zanganeh Shahraki, S. (2024). Analyzing the distribution of urban services and identifying drivers affecting spatial justice with a Future study approach (case study: Yasouj city). Journal of Geography and Planning, 28(88), 191-164. doi: 10.22034/gp.2023.54478.3068 [In Persian].
  49. Sarvar, H, Lalepour, M. & Sarbazgholi, S. (2017). The Evaluating of Spatial Distribution of Population and Services in Urban Zones of Tabriz. Geography, 14(51), 305-324. [In Persian].
  50. Setianto, M. A. S., & Gamal, A. (2021, February). Spatial justice in the distribution of public services. In IOP Conference Series: Earth and Environmental Science (Vol. 673, No. 1, p. 012024). IOP Publishing. doi:10.1088/1755-1315/673/1/012024
  51. Shao, H., Lv, S., & Cao, C. (2023). The fairness and influencing factors of the spatial distribution of public services in Beijing–Tianjin–Hebei. Sustainability, 15(12), 9217. doi:10.3390/su15129217
  52. Sharma, G., & Patil, G. R. (2024). Urban spatial structure and equity for urban services through the lens of accessibility. Transport Policy, 146, 72-90. doi:10.1016/j.tranpol.2024.02.017
  53. Talen, E. (1998). Benefit-cost analysis of neighborhood accessibility: Implications for urban planning. Journal of Planning Education and Research, 18(2), 137–153.
  54. Urrutia-Mosquera, J., Flórez-Calderón, L., Cortés, Y., Troncoso, R., & Lufin, M. (2024). Impact of urban facilities spatial inequality on sustainable travel mode. PloS one, 19(10), e0308610. doi:10.1371/journal.pone.0308610
  55. Wu, P., & Liu, M. (2022). A framework for the spatial inequality in urban public facility for urban planning, design and management. Land, 11(9), 1429. doi:10.3390/land11091429
آمار
تعداد مشاهده مقاله: 143
تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 95


سامانه مدیریت نشریات علمی. قدرت گرفته از سیناوب